O TYM, CZEGO NIE WIEMY O ALFABECIE BUŁGARSKIM

Alfabet bułgarski to nie tylko znak naszej tożsamości etnicznej i narodowej. Stanowi on ogromne bogactwo słowa pisanego w skali światowej i jest jednym z najbardziej dopracowanych alfabetów, oficjalnie używanym nie tylko u nas, ale i w wielu innych krajach.

Już na początku tego artykułu musimy dokonać pewnego uściślenia: pod pojęciem alfabet bułgarski mamy na myśli zarówno stworzoną przez Cyryla i Metodego głagolicę jak również powstałą na jej fundamentach pod koniec IX wieku cyrylicę.

Nie chcemy podważać kompetencji naszych czytelników, musimy jednak wspomnieć, że nawet dziś, w dobie wszechobecnej informacji i internetu, znajdą się ludzie, którzy nie widzą żadnej różnicy pomiędzy głagolicą a cyrylicą. Niektórzy nie mają pojęcia o tym, że tak naprawdę święci Cyryl i Metody nie wymyślili cyrylicy, którą posługujemy się dziś, lecz jej pra-pra-babkę (litery i znaki w głagolicy). Po wielu latach ich uczniowie uprościli ten system, tworząc cyrylicę, która, na przestrzeni lat, przeszła szereg redakcji. Wiele z pierwotnych znaków stopniowo odpadało, ulegało pewnej deformacji lub było zastępowane zupełnie nowymi.

Nasz (tu: bułgarski) język i piśmiennictwo są bogactwem, które musimy nie tylko pielęgnować i przekazywać kolejnym pokoleniom w możliwie najpiękniejszy i czysty sposób, ale też którym musimy się interesować i poznawać. Przypomnijmy więc sobie kilka najbardziej interesujących i ważnych faktów, związanych z cyrylicą i głagolicą.

Głagolica to pierwszy alfabet bułgarski. Została ona wymyślona przez braci Cyryla
i Metodego w 855 r. w celu tłumaczenia literatury cerkiewnej z języka greckiego na bułgarski. Jej twórcom i ich uczonym łatwiej przychodziło rozprzestrzenianie nauk Chrystusa w Państwie wielkomorawskim i Panonii w języku słowiańskim, co było głównym celem ich misji.

Cyrylica powstała na fundamentach głagolicy na przełomie IX i X w. Została zredagowana przez Klimenta Ochrydskiego, uczonego braci sołuńskich, a jej nazwa to hołd w stronę Św. Kontantyna Cyryla Filozofa (zwanego Cyrylem - przyp. tłum.). Według źródeł historycznych, powstanie głagolicy to zasługa przypadająca w większej części Cyrylowi niż Metodemu.

Pierwotny wariant cyrylicy zawiera 44 litery.

Nazwa głagolicy pochodzi od wyrazu „глаголъ“ (głagoł). W tłumaczeniu oznacza „słowo”, natomiast czasownik „глаголати“ (głagolati) to w tłumaczeniu „mówić”. Głagolica jest poetycko określana jako „znaki, które mówią”.

Podobnie do łacinki, podstawą cyrylicy jest alfabet grecki, który z kolei pochodzi od alfabetu fenickiego.

W przeciągu kilku wieków głagolica i cyrylica były równocześnie używane na naszych ziemiach. Stopniowo, głównie w okresie średniowiecza, cyrylica zastępowała głagolicę aż oficjalnie została uznana za alfabet Bułgarów i innych narodów, które ją przyjęły.

Oprócz Bułgarii, cyrylica jest również oficjalnym alfabetem innych krajów w Europie
i Azjii. Wśród nich znajdują się takie państwa jak Rosja, Ukraina, Macedonia, Serbia, Białoruś, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, a nawet Mongolia. Alfabetu używano także w części dawnego ZSRR, m.in. w Mołdowie, Azerbejdżanie, Turkmenistanie, Tadżikistanie, Uzbekistanie i in.). Ze względów politycznych w kilku z tych republik cyrylica z czasem została zastąpiona łacinką. Do dziś cyrylica używana jest przez ponad 300 milionów ludzi na całym świecie.

Głagolica została stworzona ze znaków jednego rodzaju – nie wystepują w niej graficznie wyróżnione małe i wielkie litery. Ze względu na swoje pochodzenie geograficzne, alfabet ten rozwinął się w dwóch odmianach: bułgarskej („обла глаголица“ – obła głagolica; pol.: „obła głagolica”) i chorwackiej („ъглеста глаголица“ – yglesta głagolica; pol.: „kanciasta cyrylica”). Ta druga została przeniesiona z ziem bułgarskich, ale używa się w niej więcej kanciastych niż obłych elementów, charakterystycznych dla naszego alfabetu.

Do połowy XIX w. Rumunia również używała cyrylicy jako oficjalnego alfabetu, jednak z powodów politycznych została ona zastąpiona zmodyfikowaną łacinką.

Wszystkie litery w głagolicy mają swoje nazwy: А – Аз (Аз – az), Б – Буки (Буки – buki), В – Веди (Знам – znam; pol. „wiem”), Г – Глаголи (Думи, говоря – dumi, goworia), Д – Добро (добро, доброта – dobro, dobrota), itd. Litery mają również swoją wartość liczbową – pierwsze dziesięć jest jedynkowe, kolejne – dziesiątkowe, a następne – setne. W taki sposób uczeni łatwiej zapamiętywali nowe litery, których uczyli się czytać i pisać.

1 kwietnia 2007 roku, gdy Bułgaria stała się członkiem Unii Europejskiej, cyrylica stała się trzecim oficjalnym alfabetem Wspólnoty. Jest ona wyliczana zaraz za łacinką
i alfabetem greckim.

Słowo alfabet (bułg. „азбука” – azbuka) powstało od dwóch pierwszych liter głagolicy: „А“ (Аз – Az) „Б“ (Буки – Buki). W ten sam sposób skonstruowany został łacinski wyraz „alfabet” (ang. „alphabet”) – pochodzący od pierwszych liter Alfa i Beta.

Cyrylica (a wcześniej głagolica) jest określana jako jednen z najperfekcyjniejszych alfabetów na świecie. Przyczyną tego jest model, według którego działa bułgarski alfabet – każda litera (znak pisany) odpowiada dokładnie jednemu określonemu dźwiękowi. Z tego względu, język bułgarski określany jest jako stosunkowo łatwy, przynajmniej na płaszczyźnie wymowy.

Autor: 
Ekaterina Angełowa/ Tłum: Karolina Widera
Źródło: 

lifebites.bg

Dział: 

Dodaj komentarz

CAPTCHA
Przepisz kod z obrazka.